ألوان الحب الإلٰہي في شعر ابن الفارض و سلطان باھو:دراسۃ مقارنۃ
DIVERSE SHADS OF DIVINE LOVE IN THE POETRY OF IBN AL-FARID ANDSULTAN BAHOO: A COMPARATIVE STUDY
Keywords:
Egyptian poetry, Punjabi pottery, Ibn Farid, Sultan Bahoo, Sufism and SpiritualityAbstract
Ibn al-Farid (d. 632/1334) was a great Egyptian Sufi poet who was known because of his spontaneous flow of spirituality and love that was the dominated feature of his poetry. He had a tremendous impact on the subsequent Sufi thoughts and poetry. The echo of his spiritual poetry can be heard even after centuries by Sultan Bahoo (d. 1102) in his Punjabi and Persian poetry. This paper aims to compare and contrast the ideas of both Sufi poets. Interestingly Ibn Farid is known as Sultan al-Ashiqin while Sultan Bahoo is famous as Sultan al-Arfin and both of them not only attracted the intellectuals but also masses. It is attempted to conduct thematic and comparative study of both poets.
Downloads
References
الہوامش
۲۸۱؍ ۱ ۔ انظر، ابن منظور، لسان العرب، مادۃ حبب ، الطبعۃ الاولی، مصر: ۱۳۰۰ ھ، ۱
۲۳۰؍ 2 ۔ انظر، ابن عبد ربہ، العقد الفرید، ۱
3 ۔ سورۃ المائدۃ:رقم الآیۃ ۵۴
4 ۔ سورۃ آل عمران:رقم الآیۃ ۳۱
5 ۔ البخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، باب الادب، رقم الحدیث: ۶۰۴۱
۳۵۸؍ 6 ۔ شوقي ضیف، تاریخ الأدب العربي، ۶
7 ۔ انظر: مأمون غریب، عمر بن الفارض؍ سلطان العاشقین، القاہرۃ، ۱۴۲۲ ھ۔ ۲۰۰۱ م، ص: ۴۰
۳۸۳؍ ۸ ۔ ابن خلکان، وفیات الأعیان، إیران: الطبعۃ الثانیۃ، ۱۳۰۲ ھ، ۱
9 ۔ ابن الأثیر، البدایۃ والنہایۃ، بیروت: دارالکتب العلمیۃ، الطبعۃ الأولیٰ ۱۴۰۷ ھ- ۱۹۹۷ م، ص: ۱۵۴
۴۵۴ و ابن تغري بردي، النجوم الزاہرۃ، مصر-القاہرۃ، دارالکتب ؍ ۱0 ۔ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ۳
۱۲۹؍ المصریۃ، ۱۳۷۵ ھ، ۳
۱۴۹؍ ۱۱ ۔ ابن العماد، شذرات الذہب، بیروت: دارالفکر، الطبعۃ الأولیٰ ۱۳۹۹ ھ، ۵
۸۱؍ ۱2 ۔ ابن أیاس، بدائع الذہور في و قائع الدہور، القاہرۃ-مصر: دارالمعارف، ۱۳۱۱ ھ، ۱
۴۵۵؍ ۱۲۹ و ابن خلکان، وفیات الأعیان، ۳ ؍ ۱3 ۔ بردي، ابن تغري، النجوم الزاہرۃ، ۳
۱4 ۔ حلمي، محمد مصطفٰ، الدکتور، ابن الفارض والحب الإلٰہي، ص: ۵۵
۱5 ۔ سعید الدین الفرغانِ، منتہ ی المدارک، ۱۲۳۲ ھ؍ ۱۸۷۶ م، جزآن
۱6 ۔ حلمي، محمد مصطفٰ ، ابن الفارض والحب الإلٰہيّ، القاہرۃ:، ۱۹۷۱ م؍ ۱۴۴۵ ھ، و عاطف جودۃ نصر،
شعر عمر بن الفارض، دراسۃ فی الشعر الصوفيّ، بیروت: ۱۹۸۲ م
۱7 ۔ سلطان الطاف علی، أبیات باہو مع ترجمہ و شرح، لاہور: ۱۹۹۵ م، ص: ۳۶
۱۸ ۔ سلطان حامد، القادری، مناقب سلطانی، لاہور: ۱۴۲۷ ھ، ص: ۲۰
۱9 ۔ انظر سلطان حامد، القادری، مناقب سلطانی، لاہور: ۱۴۲۷ ھ، ص: ۲۷
20 ۔ سلطان حامد، القادری، مناقب، لاہور: ۱۴۲۷ ھ، ص:
۔ ممتاز بلوچ، ہودے بیت، لاہور: سانجھ پبلي کیشنز، ۲۰۰۷ م، ص: ۶۸ و سلطان ألطاف علي،مرآت
سلطانی، ۲۱۵
22 ۔ سلطان حامد، القادری، مناقب سلطانی، لاہور: ۱۴۲۷ ھ، ص: ۳۹ و ظہور الدین احمد، د، باکستان
۱۶۷ ، و احمد سعید ہمدانی ، حضرۃ سلطان باہو حیات و تعلیمات، - م یں فارسی ادب کی تاریخ، ۱۶۶
۶۷ و - لاہور: حضرۃ سلطان باھو اکیدمی، ۲۰۰۰ م، ص: ۶۶
htttp://www.hazratsultanbahu.com
htttp://S338118146.websitehome.co.uk/page-id5=6
htttp://www.hsbtrust.com/books.htt
23 ۔ انظر: ابراہیم ہلال، الفلسفۃ والدین في التصوف الإسلامی، قسم الدراسات والبحوث في دارنور،
دارالعرب، دار نور للدراسات والنشر والترجمۃ، دمشق، ۲۰۰۹ ء، ص: ۱۷
24 ۔ انظر: أبو العلا عفیفي، التصوف الثورۃ الروحیۃ في الإسلام، بیروت: دارالشعب، ص: ۱۵۱
25 ۔ انظر: عبدالخالق محمود، تحقیق و دراسۃ نقدیۃ لدیوان ابن الفارض، ص: ۹۱
26 ۔ انظر: قمر کیلانی، في التصوف الإسلامی، بیروت: ۱۹۶۲ م، ص: ۱۳۶ ۔ ۱۳۷
27 ۔ سلطان ألطاف علی، مرأت سلطانی، ص: ۳۳۵
2۸ ۔ انظر: سلطان ألطاف علی، أبیات باہو ترجمہ و شرح، لاہور: کاروان بریس دربار مارکیت، ۱۹۷۵ م،
ص: 243
29 ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، لاہور: مکتب الرابطۃ الباکستانی، الطبعۃ الاولی
۱۴۲۲ ھ۔ ۲۰۰۲ ء، ص: ۷۳
30 ۔ سورۃ المؤمن:رقم الآیۃ 44
3۱ ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۱۷۵ ۔ ۱۷۶
32 ۔ سلطان ألطاف علی، أبیاتِ باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۱۰۲
33 ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، ص: ۵۲ ۔ ۵۳
34 ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۱۸۳
35 ۔ سلطان ألطاف علی، أبیات باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۱۳۹
36 ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، ص: ۵۸
37 ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۱۸۶
3۸ ۔ سلطان ألطاف علی، أبیاتِ باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۴۰۳
39 ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، ص: ۹۶
40 ۔ سورۃ النساء:رقم الآیۃ ۸۰
۔ علاؤ الدین، عل ي المتقی، الہندي، کنزالعمال في سنن الأقوال والأفعال، مؤسسۃ الرسالۃ،
۳۷ ، رقم الحدیث: ۷۰ ؍ بیروت: بدون التاریخ، ۱
42 ۔ إبن الآلوسي البغدادی، حلاء العینین، القاہرۃ، ۱۲۹۶ ھ، ص: ۵
۱۷۰؍ 43 ۔ البوریني والنابلسي، شرح دیوان ابن الفارض، القاہرۃ: ۱۳۱۰ ھ، ۱
44 ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۱۴۰
45 ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۸۹
46 ۔ سورۃ التوبۃ:رقم الآیۃ ۱۲۸
47 ۔ سلطان ألطاف علی، أبیات باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۱۴۹
4۸ ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، ص: ۵۶
49 ۔ سورۃ الأحزاب:رقم الآیۃ ۵۶
50 ۔ غوث الاعظم ،ؒ غنیۃ الطالبین، ص: ۳۸
5۱ ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۱۴۷
52 ۔ سلطان ألطاف علی، أبیاتِ باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۲۶۹
53 ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، ص: ۷۶
54 ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۵۹
55 ۔ سورۃ التوبۃ:رقم الآیۃ ۱۲۸
56 ۔ سلطان ألطاف علی، أبیات باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۶۳
57 ۔ ظہور احمد اظہر، الدکتور، أبیات سلطان باہو، ص: ۴۵ ۔ ۴۶
5۸ ۔ سورۃ الإبراہیم:رقم الآیۃ ۲۴
59 ۔ ابن الفارض، دیوان، ص: ۱۵۱
60 ۔ البخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، کتاب الإیمان، لاہور: مکتبۃ الإسلامیۃ، رقم
الحدیث ۱۵
6۱ ۔ سلطان ألطاف علی، أبیات باہو مع ترجمہ و شرح، ص: ۱۳۹
62 ۔ مسلم بن الحجاج ابوالحسین القشیری، صح یح مسلم بیروت: داراحیاء التراث العربی،
ص: ۱۹۸
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Ume Habiba, Dr. Ghulam Ahmad (Author)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
